منتها يك نوع بذرها صد درصد به نتيجه مىرسد و آن بذرى است كه بر صراط مستقيم باشد ؛ بعضى بذرهاست كه گرچه امكان پرورش دارد ولى به نتيجه رسيدنش كليت ندارد . و از اينجاست كه افرادى كه كارهاى ناشايستى انجام مىدهند و با نقشه‌هايى كه طرح مىكنند به نتيجه مىرسند نمىتوانند بدين‌گونه عمل خويش را توجيه كنند كه اگر كار ما مورد اشكال بود ما به نتيجه نمىرسيديم . خير ، هر تئورى كه در عمل به نتيجه برسد دليل بر حقانيتش نيست ؛ اين نظام جهان است كه كُلًاّ نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هؤُلاءِ هركس هر بذرى بپاشد رشد مىيابد و احياناً به نتيجهء مطلوب نائل مىگردد . الرَّحْمنِ الرَّحيمِ . قبلًا دربارهء اين كلمه تا اندازه‌اى بحث كرديم و اينك اضافه مىكنيم كه توصيف پروردگار به اين دو صفت ، معرفت بسيار كامل مىخواهد ؛ زيرا « رحمن » يعنى آن كه رحمتش فراوان است و نه آن مقدار كه تنها از كلمهء « فراوان » مىفهميم بلكه يعنى آن كه همهء هستى از ناحيهء اوست و هرچه از او برسد رحمت و نيكوست . و « رحيم » يعنى آن كه فيضش دائماً به انسانها مىرسد . اين دو صفت ، اوّلى مربوط به نظام هستى است و دومى مربوط به عالم خاص انسانهاست . براى توصيف پروردگار به صفت اول آنقدر عرفان عميق براى بنده لازم است كه جهان را سراسر رحمت اندر رحمت ببيند و فكر ثنويّت را از خود دور كند و پديده‌هاى جهان را به خير و شر تقسيم نكند ، بلكه سراسر هستى را به دليل آنكه ناشى از اوست يك كاسه خير و رحمت محض بداند ؛ و اين همان مسأله‌اى است كه در « عدل الهى » مطرح است . اين نكته‌اى است كه دائماً عبد بايد با خويش بازگو كند چنان‌كه در دعاهاى وارده به آن سفارش شده است . و در دعايى بعد از تكبير پنجم از تكبيرهاى مستحبى قبل از نماز چنين آمده است : لَبَّيْكَ وَ سَعْدَيْكَ وَ الْخَيْرُ فى يَدَيْكَ وَ الشَّرُّ لَيْسَ الَيْكَ . . . بندهء نمازگزار ، خود را به جاى اولياء خدا گذاشته كه پروردگار ، او را خوانده و او مىگويد : آمدم ، آمدم ، آمدم به رضايت ، و به تعبير رساتر به سر آمدم ! خير منحصراً در دست توست و شر به تو باز نمىگردد . خدا را به صفت رحمن شناختن ، به معنى شناختن جهان است به عنوان مظهر تامّ حكمت بالغهء الهى و نظام اتَمّ پروردگار . و در هنگام ستايش اللَّه به اين صفت ، انسان بايد چنان ديدى داشته باشد كه نظام هستى نظام خير است ، نظام رحمت